Stoizm, Antik Yunan felsefesinin en etkili etik ekollerinden biri olup bireyin mutluluğunu akıl, erdem ve doğaya uygun yaşam ilkeleri üzerine temellendirir. MÖ 3. yüzyılda ortaya çıkan bu felsefi sistem, yalnızca teorik bir öğreti olarak kalmamış; Roma İmparatorluğu döneminde siyaset, ahlak ve gündelik yaşam üzerinde derin etkiler bırakmıştır. Stoizm’in tarihsel gelişiminde Zenon, Seneca ve Epiktetos gibi filozoflarla birlikte Roma İmparatoru Marcus Aurelius özel bir yere sahiptir. Hem siyasi bir lider hem de bir filozof olarak Marcus Aurelius, Stoacı düşüncenin pratik hayata uygulanmasının en güçlü örneklerinden biridir.

Stoizm felsefesi evreni akılcı (logos temelli) bir düzen olarak kabul eder. Bu düzende her şey zorunlu neden-sonuç ilişkileriyle meydana gelir. İnsan mutluluğu, bu düzeni anlamak ve ona uygun yaşamakla mümkündür.

Stoik düşüncenin temel ilkeleri şu şekilde özetlenebilir:

1. Erdem Tek Gerçek İyidir

Stoacılara göre mutluluk hazda, servette veya toplumsal statüde değil; bilgelik, cesaret, ölçülülük ve adalet gibi erdemlerde bulunur.

2. Kontrol Edilebilirlik İlkesi

Stoizm, insan yaşamını “kontrolümüz altında olanlar” ve “kontrolümüz dışında olanlar” şeklinde ayırır. Dış olaylar denetimimizin dışında olsa da onlara verdiğimiz tepkiler bizim sorumluluğumuzdadır.

3. Duyguların Akılla Yönetimi

Stoacı felsefe duyguları tamamen reddetmez; ancak duyguların aklın rehberliğinde denetlenmesi gerektiğini savunur. Aşırı tutku ve korkular zihinsel yanılgılar olarak görülür.

4. Doğaya Uygun Yaşam

İnsan doğanın bir parçasıdır ve onun yasalarına uyum sağlamakla yükümlüdür. Bu uyum, hem bireysel hem toplumsal düzenin temelidir.

Stoacılık Felsefesinin Önderleri

Zenon (MÖ 334–262)

Stoizm’in kurucusu olan Kıbrıslı Zenon, Atina’daki Stoa Poikile adlı yapıda verdiği derslerle bu felsefenin temellerini atmıştır. Zenon’a göre mutluluk, insanın akılla uyumlu bir yaşam sürmesiyle mümkün olur.

Seneca (MÖ 4 – MS 65)

Roma Stoası’nın en önemli temsilcilerinden biridir. Ahlaki öğütler içeren Epistulae Morales ad Lucilium adlı eseri Stoacı etik anlayışın temel metinlerindendir. Seneca, özellikle ölüm, zaman ve erdem konularında derin analizler yapmıştır.

Epiktetos (MS 50–135)

Bir köle olarak yaşamaya başlamış olmasına rağmen Stoacı ahlak felsefesinin en etkili öğretilerini geliştirmiştir. Enchiridion adlı eserinde bireyin özgürlüğünü zihinsel tutumlarına bağlar.

Stoacılık denince günümüzde aklımıza gelen "Marcus Aurelius" hakkında biraz bilgi vermek istiyorum 

Marcus Aurelius’un Hayatı

Marcus Aurelius, MS 121 yılında Roma’da doğmuştur. Asil bir aileden gelen Aurelius, küçük yaşlardan itibaren iyi bir eğitim almış ve özellikle felsefeye ilgi duymuştur. İmparator Hadrianus tarafından fark edilmiş, daha sonra Antoninus Pius tarafından evlat edinilerek imparatorluğa hazırlanmıştır.

MS 161 yılında Roma İmparatoru olan Marcus Aurelius, yönetimi boyunca Germen kabileleriyle yapılan savaşlar, salgın hastalıklar ve iç karışıklıklarla mücadele etmek zorunda kalmıştır. Bu zorlu koşullara rağmen Stoacı ilkelerden vazgeçmemiş, görevini ahlaki bir sorumluluk olarak görmüştür.

Marcus Aurelius’un felsefi düşüncelerinin en önemli kaynağı, Yunanca kaleme aldığı “Ta Eis Heauton”, Latincede bilinen adıyla Meditationes (Kendime Düşünceler) adlı eseridir. Bu eser, yayımlanmak amacıyla değil, imparatorun kendi içsel disiplinini sağlamak için tuttuğu notlardan oluşur.

---

Marcus Aurelius’un Stoacı Düşüncesi

Marcus Aurelius’un Stoacılığı teorik olmaktan ziyade pratiktir. Eserlerinde şu temalar öne çıkar:

İnsanın görevi erdemli davranmaktır, sonuçlar doğaya aittir.

Ün, güç ve beden geçicidir.

İnsanlar hata yapabilir; hoşgörü erdemin bir parçasıdır.

Ölüm korkulacak bir olay değil, doğanın düzenidir.

Onun felsefesinde Stoizm, zor koşullar altında bile ahlaki tutarlılığı koruma çabasıdır. Bu yönüyle Marcus Aurelius, Stoacı ideali en yüksek siyasi makamda temsil eden nadir figürlerden biridir.

Kısaca: Düşüncelerimizi değiştirirsek hayatımızı ve kendimizi hatta sosyal yapıyı bile değiştirebiliriz çünkü çoğu şey düşüncemize bağlıdır.

Kaynaklar: 

Aurelius, M. (2002). Meditations. (Çev. G. Hays). Modern Library.

Long, A. A. (2002). Epictetus: A Stoic and Socratic Guide to Life. Oxford University Press.

Seneca. (2015). Moral Letters to Lucilius. University of Chicago Press.

Inwood, B. (2003). The Cambridge Companion to the Stoics. Cambridge University Press.

Sandbach, F. H. (1994). The Stoics. Hackett Publishing.

Milliyetçilik özünde, mensup olduğun büyük grubun, yani milletinin, çıkarlarını
gözetmek ve ona göre hareket etmektir. Milliyetçilik bu yönüyle ofansif değil, defansif bir
ideolojidir. "Başka milletlerden üstünüm" demez, tam aksine "Başka milletler beni yok
edebilir" der. Kendi milletinin varlığını korur. Öyle ya, varlığınızı korumak istiyorsanız
kendi çıkarlarınızı gözetmelisiniz. İşte bu noktada bazı sivri zekalar, "Neden tüm
insanlığın değil de milletimin çıkarlarını gözeteyim?" diyor.

Arkadaşlar, siz tüm insanlığın çıkarına elbette hareket edin. Ama ortak tarih, kan ve en
önemlisi kültür bağınız olduğu bu grubun çıkarlarını üstün tutun. Çünkü eğer bu grubun
çıkarlarını siz üstün tutmazsanız, diğer kendi çıkarlarını üstün tutan milletler sizi
parçalayacaktır. Siz enternasyonal çıkarları gözetin ama nasyonal, yani evinizin,
ulusunuzun çıkarlarını üstün tutun.

Her insan komşularından, yakınlarından önce kendi çıkarlarını gözetir, değil mi? Kendini
doyuramadan, kendine bakamadan başkalarına yardım edenlere en nahif tabirle
mülayim derler. Ve siz de o eski Türk filmindeki mülayimin durumuna düşmek
istemiyorsanız, kendi çıkarlarınızı, kendi milletinizin çıkarlarını gözetmek zorundasınız.

Her insan, varoluşu gereği mutlu olmak ister. Bu varoluşsal amacı tamamlamak ve
korumak için milliyetçi olmalısınız. Bakın, Napolyon bir ulus devleti kurabildiği için
Avrupa’ya bir dönem hükmedebildi. Kendisinden nefret etsem de Hitler’in başarısının
kaynağı da budur. II. Dünya Savaşı’nda Almanya, millet ve ulus ‘nasyonal’ olabildiği için
tüm dünyayla savaşabildi. Millet olmanın önemi işte budur. Eğer siz günümüzdeki o
muasır medeniyetler dediğimiz medeniyetlerin nasıl bu duruma geldiğine bakarsanız,
hepsi geçmişte kendi milli çıkarları için türlü entrikalar döndürmüştür. Hatta ileriye gidip
insanlık suçları işlemiş, kendi milletleri için diğer milletleri sömürgeleştirmiştir. Gariptir
ki, günümüzde liberallerin göz bebeği olan bütün toplumlar, milliyetçi olabildikleri için o
konumlara gelebilmişlerdir ama günümüz Türkiye’sindeki liberaller ile İslamcılar,
milliyetçiliğe karşı olmakta yarışmaktadırlar (bir nebze milliyetçi olan liberaller bu lafı
üstlerine almasınlar).

Böyle diyoruz diye de "Milliyetçiler hürriyet, özgürlük, liberalizm düşmanıdırlar" sonucu
çıkmasın. Bir milletin fertleri eğer hür değillerse, o millet başarısız bir millettir. Bireyler,
hürriyetini korumak ve sömürge olmamak için milliyetçi olmalıdır. Eğer sömürge
milletler, milliyetçi olup bu dava uğrunda teşkilatlanıp başarılı olsaydı, sömürge
olmayacaklardı. Bizim Kurtuluş Savaşımız bunun en iyi örneklerindendir.
Ülkemizde ‘milliyetçilik’ denince insanların kafasında kötü bir imaj canlanmasının
nedeni, Türk yakın siyasi tarihindeki o mafyatik ve milli çıkarları için değil, kendi çıkarları
için milliyetçi kisvesi altında gezen milliyetçi müsveddeleridir. Halbuki milliyetçilerin
tarihine bakarsanız, ne büyük fikir adamları, ne elitler çıktığı ortadadır: Atatürk, Ziya
Gökalp, Yusuf Akçura, Namık Kemal, Mehmet Emin Yurdakul, Mustafa Çokay, Sadri
Maksudi gibi isimlerin bizlere mirasını, o milliyetçi kisvesi altında gezen insan
müsveddelerine yedirmemek de bizim görevlerimizdendir.

Yurtsever olmanın, millet olmanın, imtiyazsız ve sınıflara rağmen kaynaşmış bir kitle
olmanın önemi, günümüz politiğinde ve insanlık tarihinde kendini tekrar ve tekrar ispat
etmiş bir gerçektir. Millet olamayan toplumlar yok olmaya mahkumken, millet olmuş
azınlıklar, kimi zaman kendilerinden kat kat daha güçlü düşmanlarını derdest
edebilmişlerdir. Millet olma halinin, milliyetçi olmanın birey için önemi ise, kendi
varoluşundaki mutluluğa kavuşmakta önemli bir yer tutmasıdır.
Bu kavramları başarabilmiş ülkelerde suç oranları daha düşüktür, halk daha gelişmiştir,
gelir seviyesi daha yüksektir. Eğer milletler başarılı milletler ise, bu milletin fertleri daha
özgür, daha hür, daha müreffeh bir ömüre sahip olacaklardır. Bu kavramların mutlu
olmaktaki önemi göz ardı edilemez. Eğer siz kendinizin, evlatlarınızın, torunlarınızın,
gelecek nesillerinizin rahat ve mutlu bir hayat sürmesini istiyorsanız, tarihteki milliyetçi
hakikatin kendini tekrar tekrar vuku buldurmasını göz ardı etmeyip milletinizin
çıkarlarına göre hareket etmeli ve milliyetçi olmalısınız.

Milliyetçi olmayan toplumlar, kendi milletinin çıkarlarını gözetmeyen toplumlar, milli
çıkarlarını gözeten toplumlar tarafından sindirilmeye, yenilmeye ve yok edilmeye
mahkumdur. Bu gerçeği göz önüne alırsak, sömürgeleştirilen toplumlarda yaşayan
fertler ne kadar huzurlu ve mutlu olabilir? Bugün Doğu Türkistan’da, Filistin’de olan
vahşetleri biliyoruz. Ve biz, kendi çıkarlarımızı olabildiğince gözetip millet olup
güçlenemediğimiz için Doğu Türkistan’daki soydaşlarımız bugün o vahşete maruz
kalıyorlar.

Milliyetçiliğe karşı sunulan aptalca argümanlardan biri olan "Bu millete şans eseri
geldin, bu milliyetçilik niye?" argümanını da bu gözle değerlendirmek gerekir. Eğer şans
eseri bu topluma geldin ise bile, sen millet olamazsan seni yok edecekler. Bu bir
hakikattir.

İnsan, tabiatından gelen acizliğinden dolayı bir miktar kolektif yaşama mahkumdur.
Zamanı biraz geriye alalım: Tarih öncesi çağlarda insan, doğada tek başına hayatta
kalma konusunda diğer türlere karşı elverişsizdir. Bir ayıyla yumruk yumruğa
dövüştüğünüzde, tabii ki ayı kazanacaktır. Ama eğer 10 insan birleşip materyal üretip
öyle ayıya saldırırsa, insan ırkı galip gelecektir. Bu küçük insan gruplarına klan dersek,
klanlar toplumların ilk örneklerindendir. Ve insanın rekabetçi doğasından dolayı
insanlar ve klanlar arasında da rekabet vardır. Hangi klan suya yakın yere yerleşecek?
Hangi klan daha gelişecek? İşte bu çekişme vardır. Klanlar, kendi çıkarlarını gözetmeye
başlarlar. Bizim milliyetçi hakikat dediğimiz şey de özünde budur.
Acizliğinden dolayı kümülatif yaşama mahkum insanoğlu, bulunduğu grubun çıkarlarını
hep gözetir ve dünya buna göre şekillenmiştir.

Ama bu durumla birlikte milliyetçiliğe aykırı olmayan bir enternasyonalizm yaratılabilir.
Milletler, tek bir resim gibi değil de, yapboz parçaları gibi birleşik bir formata girebilir.
Zamanla birlikte dünyanın geneline tek ve ortak bir kültür hakim olduğunda, tek dünya
devleti gerçekleşebilir. Veya bunların aksine, transhümanizmin, bilimin ve inovasyonun
gelişmesiyle birlikte her bir insan, bir millet kadar güçlü duruma gelirse, milliyetçi
hakikat artık hakikat olmayacağı savunulabilir. Ancak bunların dışında, günümüzde
milliyetçi hakikati tanımamak ve reddetmek çok büyük bir ahmaklıktır. Dünyanın
bulunduğu bu konjonktürde milliyetçi olmamak, yok olmaya mahkum olmaktır,
eşdeğerdir.

Yani kısaca, millet olma hali ve milliyetçilik gerekli olmasının iki ana nedeni vardır:

• 
  1. İç sebepler: Millet olma hali, büyük bir kalabalığın ortak bir kütle olma hali, bir
  sakinlik ve stabil olma hali yaratır. Bu da bu ortak kütleyi daha hızlı geliştirir.
  Daha hızlı gelişmiş bu kütlenin mensupları da daha büyük kazançlar elde eder,
  daha mutlu bir hayat sürer.
• 
  2. Dış sebepler: Eğer biz millet olamazsak, milliyetçi olmazsak, diğer kendi
  çıkarlarını gözeten gruplar, yani milletler tarafından yok ediliriz ve bu ortak
  kütlenin mensuplarının her birine çok kötü ve acı dolu bir hayat verir.

Tüm bu anlattıklarım çerçevesinde "Neden milliyetçi olmalıyız?" sorusuna verdiğim
cevap şudur:

Her insanın varoluşsal ve evrimsel temel amacı mutlu olmaktır ve insanların bu
mutluluğa ve daha iyi yaşam kalitelerine ulaşması için milliyetçi olmak bir gerekliliktir.
Bundan dolayı, eğer mutlu olmak istiyorsanız, siz milliyetçi olmalısınız, ama az ama çok.
Eğer kendi varoluşsal amacınızı tamamlamak ve kendinizle torunlarınız için
yaşanılabilecek bir hayat istiyorsanız, bir miktar milliyetçi olmalısınız.

Millet olabilmiş bir toplum olarak Japonya’da depremlerde ölüm oranı daha düşüktür.
Neden? Çünkü kendi milletinin çıkarını gözeten bir müteahhit, aynı millete mensup olan
vatandaşlarının ölmesini istemez. Ayrıca Japonya, bu millet olma hali sayesinde, iki
nükleer bomba yemesine rağmen, bu kadar kısa sürede toparlanabilmiştir. İngilizler, ilk
olarak o küçük adaya, sonra da dünyanın büyük bir kısmına, milli çıkarlarını gözeterek
ulaşmışlardır. Amerika, milli çıkarlarını gözeterek, kapitalist sistemde en büyük güç
öznesi olan şirketleri dünyanın en büyüğü yapmıştır. Nazi Almanyası, millet olabildiği
için tüm dünya ile savaşabilmiştir. Yugoslavya’daki o kan dondurucu olaylar ve
katliamlar, millet olamadıkları için olmuştur. Filistin’de Araplar, millet halinde toprak
satışına ve Yahudi göçüne direnemediği için devletleri yıkılmış ve zulme maruz
kalmışlardır. Doğu Türkistan’da biz, tek ve güçlü bir millet olamadığımız için
soydaşlarımızın kanı dökülmektedir.

Emperyalist güçlerin ilk hedef aldığı kavram, bu yüzden millet kavramıdır. Öyle ki,
emperyalist güçler, bundan dolayı politik doğruculuk kavramını desteklemektedir. Millet
olamayan toplumlar daha kolay parçalanır ve sömürge haline getirilir.
Peki, günümüz Türkiye’si sizce milliyetçi midir ve millet olabilmişler midir? Mecliste
milliyetçi bir parti var mıdır? Devletler doğası gereği milliyetçi olmalı iken, sağcı partiyim
iddiası ile oy toplayanlar en sol politikalardan olan mültecilere izin vermektedir,
anayasa tartışmaları açarak milletin yapısını bozup bu güzel Anadolu’muzu
emperyalistlere açan ve geçmişte de açmaya çalışmış güçler bertaraf edilmedikçe
Türkiye aydınlığa çıkabilir mi? Otoriteye sahip kurumlar kendi halkını sömürdükçe
ekonomi düzelebilir mi? Türk milletinin fertleri bu ahval ve şerait için kendilerine bir yol
çizemiyorlar ve bunun da çözümü, saf seküler bir Türk milliyetçiliğidir. Eğer bu duruma
gelmeyi sağlarsak, işte o zaman müreffeh günleri görebiliriz. Biz o ulu önderin altında
millet olabildiğimiz zaman, dünyanın en büyük güçlerini derdest etmiş bir ırkın
torunlarıyız.

Eğer biz millet olabilirsek, tüm sorunlarımızı çözebilir, başımızdaki "biz akız" iddiasında
bulunan kara bulutları yok edebilir ve aydınlığa çıkabiliriz.

Bu yazımı ulu Türk milliyetçisi Mustafa Çokay’ın şu sözleriyle bitirmek istiyorum:

" Bizim maksadımız yalnız Türkistan’ın değil, bütün Türk ülkelerinin, bütün Türk halkının
dost olarak kendi aralarında birlik ve kardeşlik içinde yaşamaları ve dış düşmanlara
karşı kendisinin ve hükümetinin güçlü olduğunu göstermesidir. Ülkümüze
ulaşacağımıza, taleplerimizi yerine getireceğimize imanımız yüksek ve güçlüdür.

Maksadımıza ulaşacağız, aksi halde halimiz haraptır. Yok oluruz. Dağılırız. Yok
olmamak için, dağılmamak için güçlerimizi birleştirip omuz omuza verip birbirimize
yardım ederek yaşamalıyız. Aksi halde geleceğimiz karanlıktır. Bunu
unutmamalıyız. "

Sağlıcakla kalın, Milliyetçi kalın.

OT GİBİ(!) YAŞAMAK ÜZERİNE? 

İnsan ideolojisinin esiri midir ya da neden körü körüne bir fikri savunma gereği duyar? 

İnsan temelinde kimlik arayışı, aidiyet duygusu, belirsizlikten kaçınma, lider arayışı ve kendi fikirlerini doğrulama eğilimindedir. Tüm etkiler aslında insanı bir yöne veya ideolojiye yönlendirmeye itiyor. Sosyal olarak bireysellik insanın doğasına ters geliyor çünkü bireysel olsaydık bugün yarattığımız medeniyet bu seviyeye gelmemiş olurdu. Yani ne yaptıysak beraber yaptık. Sosyal Psikolog Henri Tajfel Sosyal Kimlik Teorisi'nde bunu şöyle açıklar; bireyler bir gruba ait olduklarında kendilerini daha değerli hisseder ve grup normlarına daha sıkı bağlanır. Grup aidiyeti bireylere güvenlik, sosyal destek ve anlam sağlar. Gelelim ilk soruya savunduğumuz ideolojilerin esiri miyiz? İşte  bu noktada eğitim seviyesi ve çıkar ilişkileri devreye girer. Eğitim seviyesi düşük olan ve eleştirel becerileri zayıf olan bireyler, ideolojik dogmaları sorgulama eğilimi de zayıftır. Karmaşık durumlardan kurtulmak için liderlerinin açıklamasına sıkı sıkıya sarılır ve onu sorgulamaksızın kabul ederler. Çıkar ilişkileri de bizi ideolojinin kölesi yapabilir bu durum şöyle açıklanabilir; "bu ideoloji savunursam ve bu gruba dahil olursam kolayca yükselip zengin olabilirim ya da kirli işlerimi bu grup yoluyla kolayca halledebilirim" fikirleri ideoloji de çıkar yaklaşımının belirtisidir veya dahil olduğumuz grupta hayatta kalma içgüdümüzden dolayı hissettiğimiz güvende bi nevi çıkar ilişkisi grubuna girer.  

Savunduğumuz ideolojiye sonsuza kadar neden bağlı kalıyoruz? Karşı taraf belki de bizim düşmanımız değildir üzerimizdeki deli gömleklerini ve at gözlüklerini çıkardığımız zaman aslında genel olarak aynı ülkülerin peşinden gidiyoruz. "özgürlük, adalet, huzur, güvenlik, aidiyet, ekonomik güç, insan ve hayvan hakları" peki o zaman neden bunlardan bazılarını x grubu savunurken bazılarını y grubu savunsun? Adalet herkes için geçerli bir kavram değil mi? Dünya üzerindeki en güçlü ideolojik fikirlerin temelinde kan ve gözyaşı vardı. Tüm dünya 3-5 delinin ideolojisi yüzünden savaşa tutuştu ve 2 büyük dünya savaşında yaklaşık 100 milyon insan öldü 200 milyondan fazla insan bu savaşlardan etkilendi. Bu savaşlar sonunda kıtlıklar yaşandı aç kalındı, soğuktan donarak ölündü. Ölümün her türlüsü insana reva görüldü. Peki neden? İdeolojiler neden bu kadar kanlı sonuçlar doğurdu? 1. Dünya savaşında 3 lider uzaktan akrabaydı Rus çarı II. Nikolay, İngiltere kralı V. George ve Alman imparatoru Kaiser II. Wilhelm kuzenler milyonların ölümüne sebep oldu. İdeolojinin mürekkebi kandır. Kardeşi kardeşe kırdırıp sonunda kazananın haklı çıktığı savaşların sebebidir. Prangaizm ideolojisi tam olarak budur. Boynunuza takılan, size reva görülen prangaları kırın, dikenli tellerin ardındaki fikirleri dinleyin belki aynı dili konuşuyorsunuz ya da telleri kaldırın ve duvarları yıkın. Görünmeyen zincirlerden ve dogmatik fikirlerden kurtulun. 

Sonuç olarak baktığımız zaman ideolojilere körü körüne bağlılık, bireyin kendini güvende hissetme, aidiyet arayışı ve belirsizlikten kaçınma gibi insani ihtiyaçlarından kaynaklanır. Ancak bu bağlılık, eleştirel düşünme ve bilgi eksikliği gibi faktörlerle birleştiğinde bireyi daha katı bir dogmatizme sürükleyebilir. Bizim burda yapmamız gereken şey ise eleştirel düşünme becerimizi kaybetmememiz yapıcı eleştirel düşünceler fikirlerimizi her zaman ileriye taşır lakin eleştirmeden olduğu gibi savunduğumuz görüşler, aklın süzgecinden geçirmeden kabullendiğimiz fikirler bizi uçuruma götürür ve unutmayın sizin kanatlarınız yok. 

Jean-Jacques Rousseau şöyle der; "Gerçek özgürlük, başkalarının özgürlüğünü kısıtlamadan kendi özgürlüğümüzü yaşamaktır." 

Egoist ahlak, bireyin öncelikli olarak kendi mutluluğunu, çıkarlarını ve ihtiyaçlarını gözetmesi gerektiğini savunur. Bu anlayışa göre, kişinin ahlaki yükümlülüğü başkalarının çıkarlarını değil, kendi çıkarlarını öncelemektir. Egoist bir bakış açısıyla, bir eylem ancak bireyin kendi mutluluğunu veya hazzını artırıyorsa anlamlıdır. Egoizm, kişinin kendi mutluluğu için yapması gerekenin ne olduğunu sorgularken, başkalarının yararını yalnızca kendi çıkarlarıyla örtüştüğünde dikkate alır. Yani birey, başkalarına yalnızca kendisine yararı dokunacaksa veya kendisine zarar vermeyecekse yardım etmelidir.
Egoizmin temelinde, insanın doğasının gereği olarak kendi çıkarlarını koruması gerektiği inancı yatar. Bir egoiste göre, diğer insanların çıkarlarını gözetmek bir zorunluluk değil, kendi çıkarına uyduğu sürece yapılabilir bir tercihtir. Bu bağlamda, egoizmin ana ilkesi, bireyin kendi hayatını en iyi şekilde sürdürmesi ve kendi mutluluğunu artırmasıdır. Örneğin, egoist bir bakış açısıyla bir birey, çevresine yardım ederken bile aslında kendisine bir haz veya çıkar sağlamadığı sürece bu yardımı anlamsız bulacaktır.
Rasyonel Egoizmin Prensipleri
Metninizdeki rasyonel egoizm, bireyin kısa vadeli hazlardan ziyade uzun vadeli çıkarlarına odaklanması gerektiğini savunur. Bu yaklaşım, bireyin kendisine uzun vadede en fazla mutluluk getirecek eylemleri seçmesini öğütler. Bir rasyonel egoist, yalnızca anlık hazlara değil, uzun vadede kendi refahını sürdürebileceği eylemleri önemser. Örneğin, bir baba olduğunuzu varsayalım ve elinizde çocuğunuzun ihtiyacı olan ilaçları almak için yeterli miktarda para var. Aynı zamanda, bu parayı kendiniz için gereksiz bir lüks tüketime harcayabilirsiniz. Ancak rasyonel egoizme göre, çocuğunuzun sağlığı için ilaç almak, hem çocuğunuzun acısını dindirecek hem de sizin vicdanen rahat etmenizi sağlayacaktır. Bu durumda, çocuğunuzu iyileştirmek ve kendi huzurunuzu sağlamak adına rasyonel bir şekilde ilaç almak en mantıklı seçenek olur.
Ahlaki Egoizm
Ahlaki egoizm ise bireyin, yalnızca kendi çıkarlarına hizmet eden eylemleri ahlaki olarak kabul etmesi gerektiğini savunur. Bu görüş, bir bireyin başkalarına karşı herhangi bir ahlaki yükümlülüğü olmadığını, kendi mutluluğu için ne gerekiyorsa onu yapmasının ahlaki olduğunu belirtir. Ahlaki egoizme göre, bireyin kendi çıkarlarını gözeterek eylemlerde bulunması, en doğru ve en ahlaki olan davranış biçimidir. Ancak ahlaki egoizm her zaman rasyonel değildir; bir insan kendi çıkarlarını gözetirken akılcı olmayan veya geçici hazzı artıracak eylemlerde bulunabilir.
Örneğin, ahlaki egoist bir bakış açısıyla hareket eden bir kişi, başkalarına yardım etme konusunda kendini zorunlu hissetmez. Ancak, bu yardım kendisine bir şekilde haz verecekse veya kendisi için bir tatmin kaynağı olacaksa yardım etmeyi seçebilir. Aksi durumda, başkalarının çıkarlarına hizmet eden eylemleri yapmaktan kaçınması, bu görüş açısından doğru ve ahlakidir.
Egoizm ve Günlük Yaşamdaki Örnekler
Egoizmin gündelik hayatta kendini gösterdiği pek çok örnek vardır. Örneğin, kişinin kendi sağlık ve mutluluğunu koruma adına sağlıklı beslenmesi, spor yapması ya da stresli durumlardan uzak durması egoist bir yaklaşımın sonucudur. Egoist bakış açısına göre, birey kendi sağlığına özen göstererek, uzun vadede kendisine en fazla fayda sağlayacak eylemleri gerçekleştirmiş olur. Bu tür bir egoizm, başkalarına zarar vermek anlamına gelmediği gibi, bireyin kendisini koruması ve hayatını en iyi şekilde yaşaması anlamına gelir.
Bunun yanı sıra, bir bireyin kendi zamanını başkaları için feda etmektense, kendi ilgi ve hedeflerine odaklanmayı tercih etmesi de egoizmin günlük hayattaki yansımalarındandır. Örneğin, bir öğrenci zamanını arkadaşlarıyla vakit geçirmek yerine kendi çalışmalarına ayırmayı tercih edebilir. Bu durumda egoist bir yaklaşım sergileyen öğrenci, başkalarına göre kendi başarı ve mutluluğunu önceliklendirmiş olur.
Sonuç olarak, egoizm, bireyin kendi çıkarlarını önceleyerek mutlu bir yaşam sürme anlayışıdır. Egoist ahlaka göre, bireyin hayatının merkezinde kendi mutluluğu ve çıkarları bulunmalıdır. Başkalarının mutluluğu, bireyin çıkarlarına hizmet ettiği sürece dikkate alınabilir; ancak bu, bir zorunluluk değil, bireyin kendi mutluluğuyla uyumlu olduğu sürece yapılabilir bir tercihtir. Egoizm, bireyin kendi ihtiyaçlarını anlaması ve en iyi versiyonunu yaşaması için bir yol haritası sunar.

Alturizm / Alturist Ahlak
Alturizm, bireyin kendi çıkarlarını geri plana atarak toplum veya başkaları için fedakârlık yapmasını ve bu tür eylemlerin ahlaki olarak doğru olduğunu savunan bir düşünce sistemidir. Bu anlayışa göre, kişinin kendi mutluluğu ya da çıkarından çok, başkalarının iyiliği ve toplumun yararı ön planda tutulur. Alturizm, özellikle karşılıksız iyilik yapmanın ahlaki bir erdem olduğunu vurgular. Bu bağlamda, kişinin kendi mutluluğunu ve hazzını feda ederek başkalarına yardım etmesi, hatta bu yüzden zor duruma düşmesi dahi, değerli ve övülmeye layık bir davranış olarak görülür.
Alturizmi savunan filozoflar arasında Immanuel Kant, Karl Marx ve Georg Wilhelm Friedrich Hegel gibi düşünürler vardır. Kant’a göre, ahlaki bir eylem, yalnızca iyi niyetle yapılmalı ve sonuçlarından bağımsız olarak doğru sayılmalıdır. Bu bakış açısına göre, eğer bir davranış toplumun genel yararını sağlıyorsa, bireyin kendi çıkarlarını ne kadar feda ettiği değil, toplumun bu eylemden ne kazandığı önemlidir. Örneğin, Kant’ın ünlü Kategorik İmperatif ilkesine göre, bir davranışı herkesin uygulayacağı evrensel bir yasa gibi düşünmeliyiz; böylece her birey başkalarının yararını gözeten bir ahlaki çerçeve içinde hareket edebilir.
Alturizme Örnekler
Alturizmi gündelik hayattan örneklerle somutlaştırmak gerekirse, bir soğuk kış gününde kendi montunuzu üşüyen bir başkasına vermeniz, alturist bir davranış olarak görülür. Böyle bir durumda, kendinizi soğuktan korumak yerine, montunuzu ihtiyacı olan birine vermeyi tercih etmek, kendi rahatlığınızı göz ardı ederek toplumun yararını önceliklendirmeniz anlamına gelir. Bu davranış, alturist ahlak açısından oldukça değerli bir örnektir.
Bir başka örnek olarak, iyi bir doktorun insan hayatını kurtarmak adına bazı hastalarını ücretsiz tedavi etmesi verilebilir. Alturizme göre, bu doktor kendi maddi kazancını önemsemeden, hastaların iyiliğini ve sağlığını öncelik haline getirmiş olur. Bu tür eylemler, alturizmin özündeki “diğergamlık” ya da “başkalarını düşünme” prensibiyle uyumludur.
Alturizm ve Toplum
Alturizm, toplumsal uyumun sağlanması için oldukça önemli bir etik ilkedir. Alturist düşünceye sahip bireyler, toplumun daha dayanışmacı ve yardımsever bir yapıya bürünmesine katkıda bulunur. Örneğin, bir öğretmen düşünelim: Bu öğretmen, öğrencilerinin daha iyi bir eğitim alabilmesi için ek dersler verir, hatta kimi zaman ders materyallerini kendi cebinden karşılar. Bu fedakârlık, öğretmenin kendi çıkarlarını bir kenara bırakıp toplum yararına hizmet etme isteğinin bir yansımasıdır. Alturist ahlaka göre, öğretmenin bu davranışı toplumun daha iyi bir geleceğe sahip olması için yapılmış anlamlı bir eylemdir.

sonuç
Genel manada bakıldığında egoizm/ahlaki egoizmin daha mantıklı olduğunu söylemekteyim; çünkü alturizmin bir dayanağı ve temeli yoktur. Mesela neden iyi olanın toplum yararı ve çıkar gözetmemek olduğunu göstermez ya da neden ben bu kurallara uymalıyım sorusuna bir cevap vermez. Bu eksikler ise şunu beraberinde getirir: ahlakın bağlayıcılığı ve ontolojisi problemini bize açıklayamamaktadır.
Neden ateist bir devlet yöneticisinin parayı kendi zimmetine hiç fark edilmeden geçirme şansı varken geçirmesin veya kötü bir şeyi sırf çıkarı olduğu için yapmasın? Bu durum, genel anlamda alturizmin ana problemleridir. Bunun gibi sorulara cevap veremeyen alturist ahlaka inanmak bir tık güçtür.
Ama şunu da es geçmeyeceğim: egoist ahlak da neden ahlaklı olanın mutlu eden şeyler olduğunu, yani ahlakın ontolojisi problemini açıklayamamaktadır. Ayn Rand'a göre üretmek bir erdem ve ahlaklı bir şeydir ve bunun ontolojisinin hayat olduğunu öne sürer. Bir insan üretmeden de hayatta kalabilir ve mutlu olabilir; neden böyle bir şey yapması gerekmektedir, anlaşılmamaktadır.
son.

,

En büyük problemler, asla çözülemeyecek ve bilinemeyecek olanlardır.

Bazı şeylerin asla bilinemeyecek olması, bazılarına ağırlık yüklerken bazılarının yükünü
hafifletir. Eğer sorgulayıp gerçeği öğrenmek isteyen biriyseniz, onu asla
öğrenemeyeceğinizi bilmek size ağırlık yükler. Eğer tam tersiyseniz, işin içinden
“bilemeyiz işte” diyerek çıkıp rahatlayabilirsiniz ya da bilemeyeceğinizi reddedip bazı
bilgilere güvenip inanarak yaşayabilirsiniz. Ancak hakikati öğrenmenin önemini inkar
etmek bence çok büyük bir ahmaklıktır.

Bu yazımızda, felsefenin en büyük problemlerinden biri olan hayatın anlamı konusunukonuşacağız.
Bence "hayat" kelimesinin iki anlamı vardır:

1. Herkesin yaşadığı olgu, kavram olan hayat.
2. Herkesin farklı deneyimlediği yaşam anlamında olan hayat.

Hayat kelimesinin ilk anlamına anlam yükleyecek tek şey, insanı umursayan sonsuz
güçteki semavi dinlerde de geçen bir tanrıdır. Eğer böyle bir tanrı yoksa, ilk anlamdaki
hayatı anlamlı kılacak bir şey yoktur.

Anlamsız olan bir eylemi yapmayı anlamlı kılacak tek şey, o eylemi bırakmanın da
mantıksız ve anlamsız olmasıdır. Yani, hayat kelimesinin ikinci anlamını mantıklı kılacak
şey, intihar eyleminin mantıksızlığıdır. Peki, intihar eylemi nasıl mantıksız olabilir?

Hayatın birinci anlamına, yani asıl anlamına "kurşun para"; hayatı yaşamaya, yani ikinci
anlamına ise "yazı tura atmak" diyelim. Bu yazı turada üç ihtimal var:
1.Yazı gelecek.
2.Dik gelecek.
3.Tura gelecek.

Yani eğer bir analoji yapacaksak:
1. Hayatımın kalanında mutlu olduğum an sayısı mutsuz olduğum an sayısını
geçecek.
2. İkisi eşit olacak.
3. Hayatımın kalanında mutsuz an sayısı mutlu olduğum an sayısını geçecek

.
Eğer bu para hileliyse, üç ihtimalden tura gelmesi, yani mutsuzluk ihtimaline kesin
olarak ayarlandıysa intihar mantıklıdır. Dik gelmesi, yani eşit olmasına ayarlandıysa,
intihar anlamsızdır. Mutlu olduğun an sayısı mutsuz olduğun an sayısını kesin olarak
geçiyorsa, intihar mantıksızdır.

Bizler belki hayattaki her adımımızı kendi mutluluğumuzu maksimize etmek için
atmayız. Ancak her adımımızın ucunda kendimizi mutlu etme hedefi veya isteği, kıyıdan
köşeden de olsa vardır. Eğer bir idealimiz varsa, o idealimizi gerçekleştirmek bizi mutlu
edeceği için o idealin peşinden gideriz. Sizin için değerli olan birini veya bir şeyi mutlu
etmek de sizi mutlu edeceği için bunu yaparsınız.

İşte bundan dolayı, para bu üç ihtimalden yazı gelecek şekilde ayarlandıysa yaşamak
kesin olarak mantıklıdır. Çünkü her hamlemizin asıl amacı kendimizi mutlu etmek
olmasa da, o hamlede mutlu olmayı amaçlarız ve bu yüzden o hamleyi yaparız.
Peki para hileli midir? Hileliyse bu üç ihtimalden hangisine ayarlanmıştır? Sorusunun
cevabı şudur: Bilemeyiz.

İntihar eyleminin mantıklılığı ya da mantıksızlığı bilinemez. Hileli olup olmadığını
bilemeyeceğimiz ve sadece iki eylemi yapabileceğimiz (çöpe atmak veya yazı tura
atmak) bu teorik parayı çöpe atmak mı mantıklıdır yoksa o para ile yazı tura atmak mı?
Hayatı yaşamak mı daha mantıklıdır yoksa intihar etmek mi?

Bu konuda herkesin yorumu farklı olabilir ama bilinemeyecek bir şey uğrunda
(hayatımın kalanında mutsuz olduğum an sayısı mutlu olduğum an sayısını kesin olarak
geçecek düşüncesi) elindeki tek gerçeği harcamak ne kadar mantıklı olabilir? Yani
anlamsız olan hayatı bitirmenin mantıklılığını veya mantıksızlığını bilemiyoruz.

Bu arada fark ettiyseniz, bu ihtimallerin hepsinde önünüzdeki hayatı esas aldım. Çünkü
geçmişte yaşanmış bir olaydan dolayı mutsuzsanız, intihar gecikmiş bir eylemdir ve
mantıksızdır.

Çok sevdiğim bir söz var: “Geçti mazi, çekme istikbale gam. Dün dündü, bugün bugün,
dem bu dem.” Bu söz, "carpe diem" felsefesi ile uyumlu olsa da, “geçti mazi, istikbale
çekme gam” kısmı bu yazımıza tam olarak uygun. Çünkü geçen maziye üzülmek
anlamsızdır ve istikbale gam çekmenin doğruluğu bilinemez. Bundan dolayı, bana göre,
hayat kavramına çok fazla önem vermeden bir amaç belirleyip o amaç uğrunda
korkmadan ilerlemek en doğru gelen seçenektir. Hayatın bir anlamı yoksa, ona amaç
vermek de anlamsızdır ama hayatın anlamı bilinemez ise hayata amaç yüklemeyi yanlış
kılacak bir durum yoktur ve o amaç, sizin hayatınızı anlamlı kılacaktır.

Bu yazının sonuna doğru yaklaşırken, filozof Emil Cioran’ın bu yazıyla bağlantılı
gördüğüm şu sözlerini de sizinle paylaşmak isterim:
“Beni hayatta tutan şey intihar fikriydi. İntihar fikri olmasaydı, çoktan intihar ederdim.
Yaşamama devam etmemi sağlayan şey, her zaman önümde böyle bir seçenek
olduğunu bilmemdi. Sahiden, bu düşünce olmasaydı, bu hayata bir yere veya bir şeye
saplanmış olma duygusuna asla katlanamazdım. Benim için intihar fikri, her zaman
özgürlük fikrine bağlıydı.”

Aslında, gerçekten de intihar fikrine sığınarak özgür bir yaşam sürmek ve kendi mutsuz
hayatını istediği an sonlandırabilme fikri, üçüncü ihtimalde bile insana bir özgürlük, bir
yaşama hevesi veriyor. “Bu mutsuzluk aslında sahip olduğum tek şey ve bunu istediğim
an durdurabilirim” fikrine sığınarak yaşamak da mümkündür.

Efendim, bugün bu yazımızda hayatın anlamı konusuna değindik. Özet geçmek
gerekirse:
“Hayat kelimesinin iki anlamı vardır: Birincisi, kavram olan herkesin yaşadığı; ikincisi,
deneyim olan yaşam anlamına gelen hayat. Birinci anlam, semavi dinlerdeki tanrı yoksa
anlamsızdır. İkinci anlamın ise birinci anlam anlamsızken anlamlı olabileceği tek
durum, intiharın mantıksız olduğu durumdur. İntiharın mantıksız olup olmadığını
bilemeyiz. Bu yüzden, hayatı deneyimlemenin anlamsız olup olmadığını bilemeyiz. Ve
bilemediğimiz bir şey için elimizdeki tek gerçeği harcamak ne kadar mantıklıdır?”

Yazının sonuna geldik. Kendinize iyi bakın, sağlıcakla ve esen kalın.