Soframızdaki gıdanın “Tarladan Çatala” dediğimiz soğuk zincir yolculuğunda, bize düşen bazı görevler bulunmaktadır. Öncelikle “Tarladan Çatala" prensibi nedir, biraz ondan bahsedelim. Tarladan Çatala (Farm to Fork) yaklaşımı, gıdanın üretimden tüketime kadar olan tüm süreçlerinde gıda güvenliği, beslenme, sürdürülebilirlik ve atık azaltımını hedefleyen, FAO (Food and Agriculture Organization) tarafından desteklenen bütünsel bir gıda zinciri stratejisidir. FAO’nun Tarladan Çatala yaklaşımının temel bileşenleri: Sürdürülebilir tarım, gıda güvenliği, gıda kayıplarını azaltma, beslenme ve sağlık ve Avrupa Yeşil Mutabakatı stratejisidir. (3)

Bu tedarik zincirinin 6 aşamasından da kısaca bahsedelim.

 Üretim (Tarla/Çiftlik): Ekim, dikim, gübreleme, sulama ve hasat  işlemleri aşamasıdır. Hayvancılıkta ise bu aşama bakım ve beslemedir.

1. Hasat Sonrası Hazırlık: Ürünlerin temizlenmesi, ayıklanması ve ilk soğutma işlemleridir. Tazeliğin korunması ve fiziksel kirliliğin önlenmesi amaçlanır. 
2. İşleme ve Ambalajlama: Hammaddenin son ürüne dönüştürülmesi (örn. sütten peynir yapımı), paketleme ve etiketleme aşamasıdır. Gıda güvenliği standartları (HACCP), hijyen ve korumayı kapsar.
3. Lojistik ve Depolama: Ürünlerin uygun sıcaklık ve nem koşullarında taşınmasıdır. Soğuk zincirin korunması ve izlenebilirlik bu aşamada çok önemlidir.
4. Dağıtım ve Satış: Toptancı ağları ve marketler aracılığıyla tüketicilere sunum aşamasıdır. Raf ömrü yönetimi ve uygun saklama koşulları oldukça önemlidir.
5. Tüketim (Çatal): Gıdanın evde veya restoranlarda hazırlanması, pişirilmesi ve tüketilmesi aşamasıdır. Bu son aşamada, mutfak hijyeni, doğru pişirme teknikleri ve israfın önlenmesi gibi birçok dikkat edilmesi gerekilen koşullar bulunmaktadır.

 Zincirin sağlıklı işleyebilmesi için izlenebilirlik (sorun çıktığında gıdanın geriye dönük hangi tarladan geldiğinin tespiti) ve denetim (ilgili yetkililerce yapılan kalite ve sağlık kontrolleri), her  aşamada mevcut olan iki ana unsurdur. Her aşama doğru bir şekilde tamamlandığında hem  tüketicinin sofrasına güvenli ulaşım sağlanmakta hem de gıdanın israfı minimum düzeye indirilmektedir.

Gelişmiş ülkelerde tüketici bilinçlendirilmesi ve paydaşların işbirliği; gelişmekte olan ülkelerde üreticinin eğitimi, altyapının iyileştirilmesi, daha iyi teknoloji kullanımı için üreticinin desteklenmesi önceliklidir. (4)

Peki, gıdanın ulaştığı biz tüketiciler evde gıda israfını nasıl azaltabiliriz ? Cevap oldukça basit: Yiyeceklerin bozulmasına izin vermeyin. Haftalık yemek listesi ve bu listeye bağlı alışveriş 
listesi hazırlamak ilk adım olmalıdır. Bu listeye bağlı kalarak alışveriş yapıldığında fazla değil, yeteri kadar gıda temin etmiş oluyoruz. Daha sonra temin edilen gıdanın pişirilme aşamasında maksimum verim almak yani minimum düzeyde çöp çıkarmak diğer önemli adım olacaktır. Dikkat etmemiz gereken diğer bir önemli husus ise alınan gıdaların doğru şekilde saklanmasıdır. Doğru saklama koşulları, gıda israfında önemli bir basamaktır.

İşte bazı gıdaların saklama koşulları:

• Oda sıcaklığında: Muz, fesleğen, salatalık, patlıcan sarımsak, kavun, soğan, patates, rutabagas, tatlı patates, arpacık, karpuz, kış kabağı, kabak.
• Buzdolabında: Elma, kuşkonmaz, pancar, biber, yaban mersini, brokoli, brüksel lahanası, lahana, havuç, karnabahar, kiraz, kişniş, mısır (bütün, kabuklu), koyu yapraklı yeşillikler, üzün, greyfurt, yeşil fasülye, pırasa, limon, marul, mantar, portakal, maydanoz, bezelye, nar, ahududu, çilek, yaz kabağı.
• Olgunlaşana kadar oda sıcaklığında, sonra buzdolabında: Kayısı, avokado, kivi, mango, nektarin, papaya, şeftali, armut, ananas, erik
•  Diğer öneriler: Yeşillikler yıkanıp kurulanıp uygun koşullarda saklanmalı, meyveler ilk anda ayıklanmalı, ezik veya çürük   olanlar komposto için ayrılırken, olgunlaşmış olanlar ilk önce tüketilmeli, kesilmiş sebze ve meyveler hava geçirmez kapta 3-5 gün dayanır, kararmayı önlemek için kabuklarıyla saklanmalıdır.

Besinlerin bozulmadan uzun süre muhafaza edilmek üzere yapılan besin saklama uygulamaları tarih öncesi çağlara kadar uzanmaktadır. Besinlerin saklanmasında kullanılan yöntemlerden bazıları, soğukta veya dondurarak muhafaza, ısı işlem uygulamaları, kurutma, kimyasal koruyucu ilavesi, ışınlama, kontrollü ve modifiye atmosferdi. Bilinen ve en çok kullanılan yöntemler ise, ısıl işle uygulamaları ve su aktivitesinin kontrolü ile besin saklama yöntemleridir. (4)

Tarım ve Orman Bakanlığı’nın sitesinde kolaylıkla bulabileceğiniz gıdaların dondurucuda güvenle muhafaza edilebileceği azami süreleri (5) de aşağıdadır:

• Sebzeler: 1 yıla kadar
• Meyveler: 6 aya kadar
• Ekmek: 3 aya kadar
• Kek ve unlu mamuller (krema yoksa): 6–8 ay
• Süt: 1 aya kadar
• Rendelenmiş peynir: 4 aya kadar
• Tereyağı: 3 aya kadar
• Şarküteri ürünleri: 1–2 ay
• Çiğ kırmızı et: 4 –12 ay
• Pişmiş kırmızı et: 2–3 ay
• Çiğ kanatlı eti: 9–12 ay
• Pişmiş kanatlı eti: 4 ay
• Balık (çiğ veya pişmiş): 2–4 ay
• Artan yemekler: 2–4 ay

Son olarak gıdaların besin değerini kaybetmeyeceği ve uzun dönem korunacağı en iyi saklama koşulunun dondurucu olduğunu ve mutfağa “ilk giren ilk çıkar” ilkesinin gıda israfında temel ilke olduğunu vurgulamak isterim.

Sağlıkla kalın :)

Daha detaylı bilgi için kaynakça:

1. FoodPrint, “The Best Ways to Store Fruits and Vegetables to Reduce Food Waste”, erişim: 3 Şub 2026, https://foodprint.org/blog/how-to-store-vegetables/.
2. Özçiçek Dölekoğlu, C. (2017). Gıda Kayıpları, İsraf ve Toplumsal Çabalar. Tarım Ekonomisi Dergisi, 23(2), 179-186. https://doi.org/10.24181/tarekoder.364946
3. T.C. Ticaret Bakanlığı. (2020). Çiftlikten Çatala Stratejisi (Farm to Fork Strategy). ticaret.gov.tr
4. Sayıner, G. ve Beyhan, Y. (2023). Geleneksel Besin Saklama Yöntemleri ve Yeni Teknolojiler. Toros 
Üniversitesi Gıda, Beslenme ve Gastronomi Dergisi , 2 (1), 79-92. https://izlik.org/JA86CX29PA
5. T.C. Tarım ve Orman Bakanlığı. (2025). Gıdaların Dondurucuda Azami Muhafaza Süreleri. tarimorman.gov.tr

Yirmi Şehidin Ardından

Ülke bir kez daha ağır bir sessizliğe gömüldü. Yirmi şehit… Rakam gibi görünen ama her biri bir ailenin nefesi, bir mahallenin umudu, bir kentin geleceğiydi. Biz ise yine aynı gerçekle yüzleşiyoruz: Bu yaşananlar kader değil, kader diye önümüze konulan bir ihmal zinciridir.

Her acı haberinde karşımıza çıkan manzara değişmiyor. Kamera karşısına geçen yetkililer, kopyalanmış gibi aynı açıklamalar; sosyal medyaya bırakılan taziye cümleleri; “gereği yapılacaktır” kalıbıyla kapanan cümleler… Bu refleks, toplumun acısını dindirmekten çok, yönetenlerin sorumluluğunu hafifletmeye yarayan bir rutin hâline geldi. Oysa sosyal bilimlerin dediği açıktır: Sürekli   tekrar eden kayıplar, olağanüstü durum değil; yapısal bir zafiyetin sonucudur.

Sorumluluk Kültürünün Çöküşü

Uzun yıllardır ülkenin yönetim anlayışı “hesap veren değil, açıklama yapan” bir mantığa sıkışmış durumda. Birkaç gün konuşulan trajediler, üçüncü gün gündemden düşüyor. Sorumluların   belirlenmediği, hataların kabul edilmediği, kurumların şeffaf olmadığı bir düzende toplumun güven duygusu giderek aşınıyor. Bilimsel literatürün en yalın gerçeği şudur: Hesap verilebilirliğin   olmadığı yerde hata yeniden üretilir. Bu nedenle soruyoruz: Bu acıların nedenleri neden araştırılmıyor? Neden bağımsız soruşturmalarla ihmaller ortaya çıkarılmıyor? Neden sorumlular isim   isim açıklanmıyor? Bu soruların cevabı çoğu zaman verilmeden geçiştiriliyor. Çünkü hatayı kabul etmek, zayıflık değil; bizim yönetim kültürümüzde neredeyse imkânsız bir eylem gibi   algılanıyor. Bu kabullenmeme hali ise toplumun değil, yönetenlerin çıkarını koruyor. 

 Halkın Metaneti Değil, Halkın Çağrısı Önemli

 Topluma sürekli “metanetli olun” deniliyor. Oysa kimse şunu söylemiyor: Millet metanetli davrandığı için değil, çaresiz bırakıldığı için sessiz kalıyor. Bir annenin kapısına gelen haber, bir   babanın evladının üniformasını elinde sıkıca tutması, kardeşlerin gözlerindeki o karanlık boşluk… Tüm bunlar sadece bir acının değil, bir yönetim hatasının somut bedelleridir. Halkın sabrı   üzerinden siyaset kurulamaz. Halkın duyguları, hataları perdelemek için kullanılamaz.

Soru Çok, Cevap Yok: Toplumun Vicdanı Ne Kadar Dayanabilir?

Bugün yirmi şehidin ardından yeniden soruyoruz: Bu millet daha ne kadar aynı acıların gölgesinde yaşayacak? Huzur bu ülke için neden hâlâ uzak bir ideal gibi kalıyor? Devletin sorumluluğu, şehit ailelerinin acısından neden daha hafif taşınıyor? Bu sorulara somut cevap verilmediği sürece hiçbir şey değişmeyecek. Ve en tehlikeli olan da şu: Toplumun bu acılara giderek alışması. İnsanlığın erimesi böyle başlar.

Sonuç Yerine: Yüzleşmeden İyileşme Olmaz

Yirmi şehidimizi rahmetle anıyoruz. Fakat onların hatırasına sahip çıkmak, dua etmekle değil; onları toprağa götüren mekanizmaları sorgulamakla olur. Bu yazı, bu ülkenin evlatlarının hayatı için geciken, ertelenen, görmezden gelinen sorumluluklara karşı yükseltilmiş bir vicdan uyarısıdır. Çünkü artık şunu biliyoruz: Acılar bitmiyorsa, bu; hataların tekrarlanmasından kaynaklanıyordur. Ve hiçbir millet, kendi evlatlarının canını bu kadar ağır bedellerle ödeyen bir sistemin sessiz seyircisi olmamalıdır. 

Bugün yirmi canı toprağa emanet ederken, yarın bu acının tekrar etmemesi için neyin değişmesi gerektiğini açıkça konuşmak zorundayız. Çünkü yas, yüzleşmeyle anlam kazanır; yüzleşmeyen toplumlar ise acıyı tekrar yaşamaya mahkûm olur. Evlatlarını toprağa veren bir milletin kaderi, hataların karanlığına terk edilemez. Bu nedenle bugün, acıya neden olan yapıları sorgulamanın vaktidir. Yirmi şehidimizin hatırası, sorumluluğu hatırlatan bir çağrıdır. Onları anmak, susmakla değil; gerçeğin üzerine gitmekle mümkündür. Ve bir gün, bu ülkenin evlatları için daha güvenli bir gelecek kurulduğunda, bugün sorulan soruların boşa olmadığını göreceğiz.

Tuzla'da görevini sürdüren Polis memuru Mehmet Selçuk EGM'nin de açıklamalarından öğrendiğimiz üzere 11 Temmuz'da evinde ölü bulundu.

Tuzla'da görev yapan iki çocuk babası Mehmet Selçuk birkaç gün önce

 arkadaşlarının kendisinden haber alamaması ve arkadaşlarının evine gelmesi üzerine, evinde ölü halde bulundu. 

Arkadaşları komşusundan yedek anahtar alarak eve girdiklerinde şakağında kurşun izi bulunan,

yerde cansız halde yatan Mehmet Selçuğun neden intihar ettiği, çocuklarına bıraktığı son mektup ile beraber açığa kavuştu

Mektupta ; Kendisinin hali hazırda zor şartlar altında çalıştığı, bir de 10 yıldır ertelediği atamasının 11. kez ertelenmesinin dikkate alınmaması sonucu

Diyarbakıra atandığını belirten Selçuk,''EGM'de ki yetkililere ve beni buna zorlayan kimseye HAKKIMI HELAL ETMİYORUM'' şeklinde ki son mektubunda bıraktığı mesajla;

buna zorlandığını ifade etti. Ayrıca intihar sebebinin ''psikolojik sorunlar'' adı altında örtpas edilmemesini istediğini mektubunda defalarca kez belirtti.

Son mektubunda çocuklarına seslenen Selçuk; Canım Oğlum, Prenses Kızım, Babamız bizi asla bıraktı gitti demeyin. Sizi çok seviyorum. Babanız hiçbir zaman güçsüz değildi. 

Ve ''Canım oğlum, Babacım, gidince üstüne çok yük binecek biliyorum ama lütfen bana kızma. Eğer ki yükün fazla gelirse gel yanıma, bağır çağır git. 

Sen benim SARI KANARYAMSIN. ''  Şeklinde ki ifadeleriyle yürek burktu.

Kendisine Allahtan rahmet, yakınlarına başsağlığı diliyoruz.

“Rahmetle anılmak, ebediyet budur amma

Sessiz yaşadım, kim beni nerden bilecektir?”

M. Akif Ersoy

Tanınmayacağını, bilinmeyeceğini, bilenlerin unutacağını düşünerek vefat etmişti büyük İstiklal şairimiz. Ardından ne oldu? Bugün onun adıyla yapılan yarışmalar, anmalar, adına müzeler, heykeller yapılmakta. Millet şuurunda ve kalbinde her gün yeniden açmakta. Rahmetle anılma ebediyetine kavuşmuş durumda. İşte bugün Nihat Genç’te öyledir. Ömrü boyunca “lafı gediğine koyan, sözünü sakınmayan, yılmaz yazar”, bugünün çürük ve bedbaht konjonktüründe yetimdir. Hazmedemeyen adamın “beni tek başına izleyen o çocuk sahip çıkacak Cumhuriyete” dediği çocuk, bugün onun mirasına da sahip çıkmakla mükelleftir. 48 sene söz söyleme gününü bekleyen adamın “birgün ülke gelir ve ağzınızdan bir söz bekler. O günü bekleyin “dediği çocuk, onun söylediği sözleri taşımakla da mükelleftir. Kimseye efendi demeden, ağabey demeden, şıh/şeyh kovalamadan büyüyen o çocuk, istiklal mücadelesinin yeni mücahidi olmakla mükelleftir. Yazar, çizer, konuşur, yürür bazen de fitne gününde sadece durur. Ama duruşuyla da bir mücadele beyan eder. Ümidini kesmemesi gerektiğini öğrendiği Toroslar, Batı Anadolu dağları yanarken; ciğerlerine kin solur, kan kaybeder. İşte o kin solumanın, kan kaybetmenin, ümit etmenin, hür düşünmenin, gün beklemenin vakarına eren çocuk, bunları öğrendiği Nihat ağabeyinin hatırasını da unutmayacak, yaşatacaktır. O çocuk, merhumun cenazesini musalla taşından değil yüreğinden, yüreği dağlanarak kaldıracaktır.

Cenazesinde, kameralara poz vermeye gelen takım elbiseli adamlar olacaktır. Yıllarca uyarılan, ikaz edilen, küfür yiyen ama yine de ar etmeyen, utanmayan, vicdanı sızlamayan Mercedes müdavimleri; onun cenazesinde bulunacak, sosyal medya hesaplarında paylaşacak ve riyakarlıklarını katlayacaktır. Olsun bir önemi yok. 100 yıl sonra dahi Akif’in hatırasını yaşayan, yaşatan bu vefalı millet, zor zamanların Türk mütefekkirini de yaşamayı ve yaşatmayı bilecektir.

Türk milletinin başı sağ olsun. Allah, ailesine sabır versin merhuma rahmet eylesin.

İnsanlık tarihi devrimler ve devinimler üzeredir. Gerek tarım devrimi olsun gerek Sanayi devrimi olsun her devrim geleceğe sönmez bir kav iletir. Bu kıvılcım; insan toplumunu dengede tutacak, haksızlığa karşı durmayı sevk edecek duygunun başını çeker. İnsanlar doğaları gereği özgürlüklerinin kısıtlanmasını istemez ve buna göre aksiyon alırlar. Akıllara kazınmış Fransız devrimi öfkeli bir halkın neler başarabileceğini gösteren önemli bir örnektir. Zira başı çeken hükümet yetkilileri o zaman da yandaşları gözetir, yargıyı yönetir, yasama görevinin ismini kirletir olmuştu. Baskı ve zulümlere dayanamayan halk geçmişte; Haiti’de, Macaristanda, Slovenya’da, Almanya’da, İtalya’da, Fransa’da, Sırbistan’da, Çarlık Rusya’da, Kübada başlarındaki Despotlara ya da krallara boyun eğmemişti. Yakın tarihte ise Doğu Almanya’da, Bangladeşte, Meksika’da, Filistinde, Porto Riko’da ve Doğu Türkistanda insanlar başta hükümetleri olmak üzere terörizm ve baskıdan muzdaripler fakat mücadeleyi bir an bile bırakmıyorlar. Çünkü insanoğlu böyledir, hakkını arar. Protesto haklarını seçimler ile değil mücadele ederek almıştır. Anayasal haklarını münakaşa ile değil kanıyla, teriyle yazmıştır. Devletinden korkmak istemez çünkü devlet onu yaşatmak için vardır. Polisi, askeri, doktoru, öğretmeni, işçisi, köylüsü hep bir elden ilk önce halk olma sıfatını kazanmalıdır. Jean Jack Rousseau Toplum sözleşmesini yazarken devlete kutsiyet affetmez hatta onu ezer. Çünlü toplumun ilk amacı birlik olabilmektir, devlet yalnız bir aracı kurumdur. Anayasal hakları korumak, halkı bir arada tutmaktır devletin görevi. Şayet bir devledin ferdi, Anayasal haklarından mahrum bırakılarak her türlü işkence ve zorbalıkla, nedeni bile açıklanmadan göz altına alınıp usülsüzce ifadesi alınabiliyorsa o devlette hukukun üstünlüğünün zerresinden söz edilemez. ‘’500 Yıllık devlet aklı var, sen anlamazsın, senin aklın anlamaya yetmez.’’ gibi provoke edici, aşağılayıcı ifadelerle devletin şiddet aygıtlarını savunan; ‘’ bir sözünle meydanlara iner, o protestocuların aklını alırız.’’ diyen insanlıktan çıkmış insan müsveddeleri maalesef insanoğlunun yüz karasıdır. Hazır devletin şiddet aygıtı demişken polislik gibi önemli bir mesleği kendi halkının iradesini bastırmak için kullanan bu akla yazıklar olsun. Bu kadar polis gücü 6 Şubat depreminde niçin sahaya inmedi? Bu ilaçlı toma suyu Boludaki otel yangınında nereye kaybolmuştu sormak istiyoruz. Biz milletin sesi olarak sorular soruyoruz ancak karşılığında cevap alamıyor sopa yiyoruz. Bakınız bir ülkenin içten içi çürüdüğünü anlamak için bir kaç şeye bakmak kafidir: Yargı düzgün işliyor mu ve yürütülen davalar ne kadar şeffaf. Geleneksel medya araçları hükümet propogandası yapıyor mu? Başta gençler ve öğrenciler olmak üzere halk günlük yaşantısından memnun mu? Sağlık, güvenlik, eğitim gibi önemli sosyal alanlarda torpil ve adam kayırma ne seviyede? Lokal ve global ekonomide ülkeyi temsil eden firmaların hükümetle yakınlıkları ne seviyede?’’ Bakın tüm bunları sadece tek bir kişi olarak düzeltme şansımız tabii ki yok. Ancak uzun bir süreç ve kararlı bir duruş ile aklı selim yaşayacağımız günlere ulaşabiliriz. Bu olaylardan bir şey çıkmaz, zaten gündem değişti yine hiçbir şey değişmedi hala her şey aynı gibi karamsar düşüncelere kapılmayın. Geçtiğimiz günlerde Gazi Üniversitesinden büyük bir öğrenci kitlesi ODTÜ Üniversitesindeki sıra arkadaşlarına destek olmak için yola çıktılar. Dayanışma ruhunu hissedebiliyor musunuz? Selam olsun hakkını aramak için haykıran öğrenci kardeşime, selam olsun mesaisi geç bitmesine rağmen bayrağını alıp halkını ezdirmek istemeyen emekçi kardeşime, selam olsun bu meselenin siyaset üstü bir mesele olduğunu kavrayıp toplumu adına çabalayan abilerime, ablalarıma, amcalarıma, kardeşlerime... Saraçhaneden, Kızılaya; Diyarbakırdan, İzmir’e bu memleket bizimdir, gerekeni yapacağız. Kropotkin bu günlerimizi şöyle özetlemiş: ’’ Yalnızca itaat edenler yollarını kendi başlarına arayanlardan daha sık yanılır. ’’ gün birlik olma günüdür.  

Soruların bizce, Türkçe cevaplarını aradığımızda karşımıza çıkan ilk tespit, olayların tamamıyla siyasi sıkışmanın yarattığı entropik vakıalar bütünü olduğudur. Bir tarafta Neoliberal zemin üzerinde pragmatist politikalar güden hükümet bir tarafta mevkisini asla yitirmeyen oportünist Sosyal Demokrat ana muhalefet partisi ve bunların çevresinde bütünleşen diğer ideolojiler. İşte meclisimizin ve siyasi iklimimizin halet-i ruhiyesi budur. 1980 darbesinden sonra Turgut Özal’ın ve Erdal İnönü/Bülent Ecevit’in tayin ettiği Türk siyasi geleceğindeyiz. 1960-80 arası doğan nesle hitap eden, onların kavgalarını barındıran, onların dertlerine çözüm arayan politikalar… Evreka, evreka diye her haykırdıklarında bizim neslimiz tarafından gülünç bulunan politikalar… Mecliste bizi temsil etmeyen milletvekillerinin suni sorunları ve çözümleri… Cami, okul, adliye, maliye, hariciye, tarım, hayvancılık vb. her alandaki siyasallaşma ve ilkelerin terki… Ez cümle; milenyum doğumluların ve Türk Devlet ilkelerinin sorun denilenleri sorun görmediği, çözüm denilenleri yetersiz ve taban tabana zıt bulduğu bir siyasi ortam mevcuttur. Bu yaşananlar da işte bu mevcudun millet vicdanındaki karşılığıdır.

Türk isyan tarihinde 1153 Oğuz isyanı, 1240 Babai isyanı, 1518-1612 Celali isyanları, Meşrutiyet isyanları, Öğrenci olayları, gibi birçok isyan görülmüştür. Görüleceği gibi 1000 yıllık tecrübe milletimizi yavaş yavaş daha sakin, daha gürültüsüz isyanlara götürmüştür. Kılıç çekmeyle başlayan süreç, slogan atmaya evrilmiştir. Peki reaya ve vatandaşın tepkilerine karşı dönemin otoriteleri ne yapmıştır? Gerek Oğuz isyanında gerek Celali isyanlarında baba rolüyle reayanın teskini sağlanmıştır. Reaya dinlenmiştir, önemsenmiştir, yaşananların sebebi boylu boyunca irdelenip başı okşanmıştır. Çünkü bu isyanların hiçbirisi devleti yıkmak, bölmek için ortaya çıkmamıştır. Taleplerin göz ardı edilmesi sonucunda oluşan kamuoyu tepkileri beyan edilmiştir. Bu tepkilerin gösteriliş tarzı da yaşandığı devrin dinamikleri çerçevesinde gelişmiştir.

Peki bugün yaşananlarda sokak ne diyor, otoriteler ne diyor? Otoriteler ne mi diyor; sayın Cumhur-u reis, vatandaşına vandal deyip asırlık töremizdeki millete baba olma rolünü aksatıyor; kendince sokakların abisi olmaya çalışan Özel, tepkileri mahkemesi süren ve henüz dosyaları hâkim-savcı önünde olan bir belediye başkanı etrafında toplamaya çalışıyor. Özel’in medyası da sanki meydanlarda terörbaşına sövülmüyormuş, milliyetçi sloganlar atılmıyormuş gibi olaylara “Ekrem için” başlığı atmaktan geri durmuyor. Yetmezmiş gibi paçavraya paçavra dendi diye üzülenlerden özür dilemeye koşuyor. Kurmaylarını da meydanlara göndermek suretiyle rezil ediyor (Gençliğe Hitabenin yanlış okunması). Türk milletinin 56 yıllık çınarı, mefkuresiyle, sistematiğiyle siyasetimizin en muhkem uzvu MHP ise olaylara sessiz kalmakla beraber sokaklardaki milliyetçi gruptan oldukça rahatsız. “Bozkurt” un parti sembolü olmaktan çıkmasına ve halka partiden bağımsız yayılmasına tepki göstermekteler. Bunun dışında her eylemde sokaklara çıkıp polise saldırmak ve yıkıcı/bölücü faaliyetlerde bulunmakla meşhur olan marjinal sol gruplar, beşinci günden beri meydanların milliyetçi çehre edinmesi karşısında çok tepkili. Ortalığı karıştıramamak, polise saldırıp provokatörlük yapamamak çok kanlarına dokunmuş gibi duruyor.

Otorite mevcut durumu bu şekilde yorumlayıp milletin sesini kavrayamamıştır. Buna karşın meydanlar beşinci günden itibaren milliyetçi bir çehre almış ve esas tepki apo/pamuk şeker sürecine yönelmeye başlamış gibi görünüyor. Grubun içinde devlete ve polise karşı kitleyi kışkırtmaya çalışanlar olsa da gezideki gibi başarılı olamıyor ve hızla polise teslim ediliyorlar. Meydanların çok kısa sürede yaşadığı dönüşüm yeni kuşağın hassasiyetleri ile ilgili büyük ölçüde fikir vermekle beraber; partilere ve siyaset denen ilkesiz hastalığımıza da mesafeli olduklarını gösteriyor.

Meydanların sesi, bu sese karşın otoritelerin tezatlığı ve neslin güncel tutumu göstermektedir ki; Türk milleti artık siyasetten, particilikten, ideolojilerin kurumlarca tekelleştirilmesinden bezmiştir. Cumhurbaşkanımız ve bakanlar kurulunun partiler üstü bir mevkide olması gerekmekte ve sloganlara kulak verip babacan devlet adamı rolüne dönmelidir. Ana muhalefetin ise sosyal demokrat kaygılarla iyice faydacılaştığı ve Dem parti mensubuymuşçasına takındığı tavrı bırakması gerekmektedir.

Tüm tespitler bir noktaya bağlanacak olursa o nokta şudur; Türk milleti, sağ liberal ve sol demokratlık gibi kisvelere meydan bırakmaksızın, tarihin haklı çıkardığı tek ideoloji olan Türk milliyetçiliği etrafında birleşmek zorundadır. Mümtaz Turhan’ın da dediği gibi milliyetçilik zaruri bir yaşam tarzıdır. Diğer tüm ideolojiler ise gündelik siyasi emellerin yol arkadaşıdır. Bu yol arkadaşlığının sıradanlaşması ve asıl zaruriyetlerin unutulması, iki taraflı aksi yönde beyanatlar verilmesi bu sürecin yegâne sebebidir. Muhalefet, eylemleri konsolide etmeye ve iktidar karşıtlığına odaklamaya çalışsa da bu eylemler esasen partiler üstüdür ve tüm partilerin sistemi tıkamasına yöneliktir. Buradan çıkışın ise çözümleri nettir. Cumhurbaşkanı, partiler üstü ve Türk devlet töresine uygun biçimde kapsayıcı, babacan olmalıdır. Meclis, milletin esas dertlerine odaklanıp siyasetin vehimli kavgalarına girişmekten imtina etmelidir. Bürokrasi ve kurumlar, disiplinli ve özverili çalışmalıdır. İkinci bir suhte bunalımı yaşanmaması için (ilki 16. Yüzyılda yaşanmıştır.) güncel nesille hiçbir zihniyet bağı kalmayan beyaz yakalıların, kademeli olarak emekli edilip alttan gelen yeni neslin devlete ve milletine entegre edilmesi gerekmektedir. Çünkü eğer bu nesil, bir an önce milletine entegre edilemezse kaybedileceği çok açıktır. Ek olarak bu entegrasyonun gerçekleşmediği her yeni günde; yaş ortalaması yükselen kurumlar, yeni nesilden ve taleplerinden uzaklaşmaktadır. Teknoloji ve iletişim araçlarının yaygınlaşmasıyla devlet-vatandaş bütünleşmesi sağlanmış gibi görünse de bu bütünleşme yeni nesilden ziyade X kuşağı için geçerlidir. Çünkü ne yazıktır ki Türk devlet yaşamında talepler dahi asabiyet (İbn Haldun) kanalıyla iletilmektedir. Ve her şeyden önemlisi; Türk devleti, Türk devleti gibi hareket etmelidir. Türkiyecilik hülyalarından vazgeçilmeli ve ananevi kutsiyetler tartışmaya açılmamalıdır, suni gündemler oluşturulmamalıdır. Türk çocuğunun devletten esas bekledikleri bunlardır. Bu aziz vatanın fertleri; yıkıcı/bölücü/vandal hareketleri asla tasvip etmez ve desteklemez. Bu durumda emniyet güçleri gereken müdahaleyi meşru zeminde gerçekleştirir. Bundan ötürü herhangi bir kaygı da yersizdir.