Son Padişah Vahdettin'in İngilizlerle Yaptığı Gizli Anlaşma

4 Mart 1919’da sadarete gelen Damat Ferit, İngiliz yanlısı politikalar güdüyordu. Öyle ki 
Amiral Webb, Türklere mahcup olduklarını söylüyordu.¹ İngilizler bu hükümeti çok seviyor, 
en İngiliz yanlısı hükümet diye adlandırıyorlardı. Tarihler 19 Ocak 1919’u gösterdiğinde 
Amiral Webb, arkadaşı Ronald Graham’a gönderdiği mektupta: “Görünürde memleketi işgal 
etmediğimiz halde, şimdi valilerini tayin ediyor veya görevlerinden uzaklaştırıyoruz; 
polislerini yönetiyor, basınlarını denetliyor, zindanlarına girerek Rum ve Ermeni tutukluları 
işledikleri suçlara aldırmaksızın serbest bırakıyoruz... demiryollarını sıkıca mu rakabemizde 
bulunduruyoruz ve istediğimiz her şeyi müsadere ediyoruz... Politikamız, süngünün keskin 
ucuna dayanıyor... Halife elimiz altında bulundukça İslam dünyası üzerinde ek bir denetleme 
aracına· sahibiz... Bildiğiniz gibi Padişah bizi buraya yerleştirmek istiyor.” diyordu.² 
Görüleceği üzere İngiltere, Osmanlı üzerinde istemsiz bir şekilde otorite kurmuş, ülkeyi işgal 
etmemelerine rağmen her şeyimizi ele geçirmişti. 30 Martta Damat Ferit gene Amiral Webb'i 
ziyaret ederek, bir gün önce görüşmüş olduğu Padişah tarafından gönderildiğini, Padişahın 
“Osmanlı gücünü tamamen İngiliz hükümetinin emrine vermek” amacını güttüğünü söyledi. 
Damat Ferit, Padişahın yardım için İngiltere'den başka hiçbir devlete başvurmak 
istemediğini, Türkiye'nin savaşta yalnız İngiltere tarafından yenilgiye uğratıldığını; 
dolayısıyla, galiplerden başka herhangi bir devletin boyunduruğu altına girmenin dayanılmaz 
ölçüde güç ve acı olduğunu; eğer İngiltere, iki ülke arasında bir gedik açmaya kendi 
bağlaşıkları tarafından ikna edilirse büyük bir hata işlemiş olacağını belirtti.³ Damat Ferit 
ayrıca Padişahın onayladığı bir anlaşma tasarısı da sundu. Tasarı Fransızca olmakla birlikte 
ülkenin kaderini İngilizlere veriyordu. Anlaşma tasarısında en çarpıcı maddeler şunlardır :

1) Türkiye'nin dışa karşı bağımsızlığı ve iç güvenliği 15 yıl boyunca İngiltere tarafından 
sağlanacaktır. İngiltere bu amaçla gerekli gördüğü yerleri işgal edebilecektir. 
2) Ermenilere Doğu Anadolu'da toprak verilecek, bağımsız bir Ermeni Devleti 
oluşturulacaktır. 
3) Milletvekili seçimleri ile yerel seçimler, İngiliz konsoloslarının gözetimi altında yapılacaktır.
4) Her ilde bir İngiliz konsolosu bulunacak ve bunlar 15 yıl süreyle valilerin 
danışmanlığını yapacaklardır. 
5) Osmanlı Bakanlarına birer İngiliz müsteşar verilecektir. Ayrıca İngiltere, İstanbul'da 
ve Anadolu'da yerel denetleme kurulları oluşturabilecek ve devlet maliyesini 
denetleme hakkına sahip olacaktır.⁴

^{Sonuç olarak, belgeler açıkça göstermektedir ki mesele yalnızca işgal şartlarının ağırlığı ya da savaş sonrası çaresizlik değildir. Osmanlı Devleti’nin en üst makamında bulunan irade, egemenliği fiilen ve hukuken İngiltere’ye devretmeyi bir “çıkış yolu” olarak görmüş; ülkenin kaderini yabancı bir gücün denetimine bırakmayı kabul edilebilir saymıştır. Bu yaklaşım, bağımsızlık fikrinden bütünüyle kopuşu ve devletin kendi varlığını inkâr eder hâle gelişini temsil etmektedir.}

^{Dipnotlar :}

^{1) Bilal N. Şimşir, İngiliz Belgelerinde Atatürk, Cilt 1, s. 75; Sina Akşin, İstanbul Hükümetleri ve Milli 
Mücadele, Cilt 1, s. 230 Aktaran Alev Coşkun, Samsundan Sonra En Zor 19 Ay, Cilt 1, s. 58} 

^{2) Salahi R. Sonyel, Türk Kurtuluş Savaşı ve Dış Politika, Cilt 1, s. 44} 

^{3) a.g.e, s. 49-50} 

^{4) Documents On British Foreign Policy, Cilt 4, s. 753-755, Belge no 507; Ayrıca bkz, Salahi R. Sonyel, Gizli 
Belgelerde Mustafa Kemal, Vahdettin ve Kurtuluş Savaşı, s. 22; Gotthard Jaeschke, Kurtuluş Savaşı İle İlgili 
İngiliz Belgeleri, s. 23. EK-1}

^{EKLER :}